Opis ogólny

Wymagania

Gatunki

Odmiany

Opis ogólny

Znanych jest ponad 400 gatunków należących do rodzaju Passiflora, rosnących przeważnie w Ameryce Środkowej i Południowej, nieliczne rosną także w Azji, Australii i na Madagaskarze. Rośliny szybko rosnące. Liście skrętoległe, dłoniastodzielne lub klapowe, kwiaty ozdobne, barwne, duże, z promienistym, nitkowatym przykoronkiem (symbolizującym mękę Jezusa Chrystusa). Kwiaty osadzone pojedynczo lub zebrane w grona w kątach liści. Poszczególne części kwiatu przypominają jakoby narzędzie męki Chrystusa i stąd nazwa - męczennica (z łaciny passio - cierpienie, flos - kwiat). Kwiaty męczennic są barwy białej, niebieskiej, różowej, karminowej lub purpurowej, z odmiennie zabarwionym przykoronkiem. Obecnie w uprawie znajduje się 10 gatunków. Nadają się do dekoracji okien lub balkonów. Wymagają podpór, krat lub wygięto łukowatych drutów. Owoce większości gatunków jadalne, a owoc męczennicy olbrzymiej nazywany jest marakują.

Wymagania

• Stanowisko

  	Rośliny można uprawiać w pełnym słońcu, na południowym oknie lub balkonie.

• Wymagania glebowe

  	Jako podłoże stosuje się mieszankę ziemi liściowej, darniowej, torfu i piasku w równych ilościach lub torf wysoki z dodatkiem kory z drzew iglastych, ziemi inspektowej lub gnojowej, piasku i zwietrzałej gliny /2:2:2:1:1/. Gdy rośliny rosną na stanowisku słonecznym, to wymagają częstego zraszania liści, dużo wody (o pH 5,5-6,0) i powietrza. Jednak należy unikać nadmiernego nawilgotnienia podłoża, szczególnie w okresie jesiennym (żeby korzenie nie zaczęły gnić). W okresie wzrostu rośliny należy dokarmiać nawozami wieloskładnikowymi w postaci roztworu 0,2%. Od sierpnia ogranicza się podlewanie i zaprzestaje nawożenia. Zimą aż do lutego rośliny przechodzą okres spoczynku w miejscu widnym, przewiewnym, w temperaturze 6-8°C. W marcu, gdy zaczną wyrastać nowe pędy, rośliny przesadza się do nowych doniczek (co 2-3 lata) lub górną warstwę ziemi w starych doniczkach zdejmuje się i dopełnia świeżą mieszanką.

• Wymagania cieplne

  	Wśród męczennic występują gatunki i odmiany odporne na zimowe chłody. Jednak najczęściej spotykane gatunki i odmiany roślin to gatunki egzotyczne wrażliwe na chłód. Rośliny bardziej odporne na chłody można sadzić w ogrodzi lub wystawiać w pojemnikach do ogrodu. Gdy rośliny są posadzone w ogrodzie, to przed zimą należy rośliny okryć np. słomą. Natomiast rośliny posadzone w pojemnikach, na zimę wstawiamy do cieplejszego pomieszczenia.

• Cięcie

  	Pod koniec okresu spoczynku, przed przesadzaniem, należy przyciąć pędy na wysokości 10-15 cm od ziemi (nad 4-8 oczkiem).

• Rozmnażanie

  	Rozmnaża się z sadzonek pędowych, półzdrewniałych, z których każda musi zawierać co najmniej 2 liście, wąsy usuwa się. W temperaturze 25-30°C rośliny ukorzeniają się szybko. Męczennice można również rozmnażać z nasion, jednak siewki kwitną słabiej. Stosowane jest także rozmnażanie męczennicy przez podział roślin. Po wykopaniu rozdziela się roślinę mateczną na poszczególne pędy z kawałkiem korzenia, które sadzi się do osobnych doniczek.

• Inne

  	Nie należy dopuścić, aby pojawiające się pędy oplątywały się wzajemnie wąsami, gdyż powoduje to osłabienie kwitnienia. Dlatego w miarę wyrastania nowych pędów przywiązuje się je do niezbyt grubych podpór, aby wąsy na pędach z czasem mogły się same oplątywać wokół nich. W przypadku rozrośnięcia się roślin, wiosną przesadzamy okazy do doniczek o 2-3 cm większej średnicy niż poprzednio.

Gatunki

1. Passiflora amethystina

   - gatunek o kwiatach liliowoniebieskich, pachnących.

2. Passiflora capsularis

   - gatunek o kwiatach małych, śnieżnobiałych. Owoce są niejadalne, ale zdobią ładnie roślinę.

3. Passiflora citrina

   - gatunek ten charakteryzuje się cytrynowożółtymi kwiatami.

4. /granadilla/

   Passiflora ligularis

   - liście sercowate, ostro zakończone, długości 10-22 cm i szerokości 7-17 cm. Gatunek ma kwiaty o białych płatkach i fioletowej koronie.

   zdj. 1 - owoc owoc granadilli.

   zdj. 2 - owoc - przekrój poprzeczny.

   zdj. 3 - owoc - widok z góry.

   Owoce pomarańczowe, kuliste, o twardej skórce. Owoce są o średnicy 5-7cm, jadalne. Owoce można spotkać w handlu pod potoczną nazwą "granadilla".

5. Passiflora murucuja

   - gatunek ten ma malinowoczerwone kwiaty. Pylniki i znamiona słupka wznoszą się wysoko nad kielichem kwiatu. Gatunek ten nadaje się do uprawy w pojemnikach i w mieszkaniu.

6. Męczennica cielista

   Passiflora incarnata

   - gatunek mniej wrażliwy na mróz niż pozostałe, opisane gatunki. Kwiaty pachnące, łososioworóżowe kwiaty. Rośliny potrzebują zimowej ochrony z np. gałęzi świerkowych lub słomy. Pędy nadziemne bardzo często obumierają w ciągu zimy.

7. Męczennica jadalna

   Passiflora edulis

   - w stanie naturalnym występuje na terenie Brazylii. Spośród rodzaju męczennica jest to gatunek roślin o największym znaczeniu gospodarczym. Uprawiane jest ze względu na jajowate owoce o fioletowej lub żółtawej skórce. Miąższ owoców jest galaretowaty, aromatyczny, słodki, kwaskowaty i bardzo smaczny. Owoce są wielkości kurzego jaja. Główne uprawy znajdują się na Hawajach, w Australii i Nowej Zelandii. W Polsce męczennice jadalną można uprawiać w mieszkaniu.

8. Męczennica koralowa

   Passiflora racemosa

   - gatunek ten nadaje się w Polsce do uprawy w mieszkaniu.

9. Męczennica modra

   /męczennica błękitna/

   Passiflora caerulea

   
   

   rys. 1 - występowanie

   - krzew o pędach pnących. Pochodzi z górskich zboczy Brazylii i Peru. W uprawie doniczkowej wyrasta do 1 m.
   
   

   zdj. 4 - liść 5 klapowy bez przylistków

   Liście 5-7 klapowe z dwoma małymi przylistkami, zielone.

   
   

   zdj. 5 - młody pęd z liśćmi i wąsami czepnymi.

   Z kątów liści wyrastają wąsy czepne. Kwiaty duże, białe, z pięcioma dużymi pręcikami i słupkiem z trzema szyjkami, opatrzone są złożonym z pierścienia nitkowatych wyrostków przykoronkiem. Jest on dłuższy od płatków korony i różnorodnie zabarwiony, u podstawy purpurowy, dalej białobłękitny, u góry błękitny. Kwitnie od lipca do jesieni. W odpowiednich warunkach może wytworzyć złociste, błyszczące owoce. Jest gatunkiem mniej wrażliwym na mróz.

10. Męczennica olbrzymia

    /marakuja/

    Passiflora quadrangularis

    - ozdobne, tropikalne pnącze. W stanie naturalnym występuje w Ameryce Północnej i Południowej. Łodyga czterokanciasta. Kwiaty średnicy 12-18 cm, z okazałym przykoronkiem. Każdy kwiat żyje jeden dzień, ale codziennie rozwijają się nowe.

    zdj. 6 - owoc męczennicy olbrzymiej.

    zdj. 7 - owoc - przekrój poprzeczny.

    zdj. 8 - owoc - przekrój podłużny.

    Wydaje duże owoce, długości do 30 cm i o średnicy około 15 cm. Waga owoców to około 2 kg. Miąższ owoców jest biały lub zielonkawy, jadalny, ale mniej aromatyczny niż u męczennicy jadalnej. Owoce używane na soki (tzw. marakuja).

11. Męczennica wawrzynolistna

    Passiflora laurifolia

    - rodzi jadalne owoce. Z owoców wytwarza się orzeźwiający sok.

Odmiany

• Męczennica modra "Constance Elliott"

  - ma kwiaty jasnokremowe. Kwitnie w pierwszym roku uprawy. Kwiaty zapylone pyłkiem innego okazu zawiązują piękne owoce. Odmiana ta jest mniej wrażliwa na mróz.

• Męczennica modra "Empress Eugenie"

  - ma kwiaty fioletowe.

• Męczennica modra "Kaiserin Eugenie"

  - ma kwiaty duże, fioletowoczerwone. Kwitnie w pierwszym roku uprawy.

• Męczennica x violacea "Victoria"

  - ma kwiaty jasnoróżowe z białymi przebarwieniami.

© 1999 Copyright by Sławomir Sudnik