|
|
|
|
|
|
|
|
Fabales Bromhead, 1838
)Fabaceae Lindley, 1836
)Faboideae
)Opis ogólny
Wymagania
 |
Fasola najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym, osłoniętym od wiatru. |
 |
Fasola jest rośliną ciepłolubną, wrażliwą na chłody. Optymalna temperatura dla prawidłowego wzrostu roślin wynosi 20-25°C. |
 |
Najlepsza jest ziemia żyzna i średnio żyzna, nie zakwaszona. |
 |
Wysiewamy roślinę w drugiej połowie maja, albowiem roślinie szkodzą niewielkie nawet przymrozki. Nasiona najlepiej kiełkują w temperaturze 15-22°C. |
Gatunki
Fasola mungo
/fasola urd/
Phaseolus mungo
- pochodzi przypuszczalnie z terenu Indii. Roślina jednoroczna o wijącej się łodydze lub karłowata. Łodyga osiąga długość do 80 cm. Liście są duże, 3 listkowe, prawie rombowe i zaostrzone. Kwiaty rozwijają się w kątach liści. Kwiaty są drobne, żółtawe i zebrane w grona 8-15 kwiatowe. Strąk jest brunatny i ma długość do 6 cm. W strąku jest od 10 do 15 drobnych, żółtawych lub zielonawych nasion. Nasiona mogą też być plamiste. Gatunek ten jest uprawiany jako roślina pokarmowa ze względu na nasiona i zielone strąki. Obecnie uprawiana w Indiach, Filipinach, Japonii, Iranie i w południowej Europie.Fasola ostrolistna
Phaseolus acutifolius
- jednoroczna roślina występująca w stanie naturalnym w Meksyku i południowo-zachodnich stanach USA. Łodyga na stanowiskach suchych i jałowych jest cienka, wzniesiona, długości około 1 m. Natomiast w warunkach korzystniejszych łodyga wije się, a jej długość dochodzi do 4,5 m. Liście są jajowate, duże i długoogonkowe, 3 listkowe. Kwiaty owłosione, białe lub różowe. Strąk jest 2-7 nasienny, długości do 9 cm. Nasiona są okrągławe i są koloru białego, żółtego, brunatnego, czarnego lub dwukolorowe czyli tzw.: plamiste. Ten gatunek fasoli był już uprawiany w czasach przedhistorycznych prze Indian. W czasach obecnych fasola ostrolistna uprawiana jest w Meksyku, południowo-zachodnich stanach USA, Chile, w Afryce,Australii, Birmie i w krajach WNP. Uprawiana jest jako roślina pastewna, odporna na suszę.Fasola półksiężycowa
/fasola limeńska/
Phaseolus lunatus
- w stanie naturalnym występuje w dorzeczu Amazonki. Roślina jednoroczna lub dwuletnia o łodydze pnącej się nie wysoko lub wzniesionej. Liście dość duże, cienkie, 5 listkowe, krótkie i szerokie. Wytwarza kwiaty białawozielone. Strąki są długości do 8 cm, małe. Płaskie nasiona mają długość od 12 mm do 25 mm. Nasiona mają półksiężycowo zgięty grzbiet i są białe, brunatne, czarne lub plamiste (zależnie od odmiany). W nasionach występuje glikozyd cyjanogenny - linamaryna, silnie trujący. Ilość tego glikozydu jest zależna od odmiany. W trakcie gotowania glikozyd ten ulega rozkładowi, jednak niektóre z odmian fasoli półksiężycowej mogą być szkodliwe dla zdrowia. Gatunek ten jest jednak cenioną rośliną pokarmową z powodu krótkiego okresu wegetacji i dużej plenności. Od czasów zamierzchłych uprawiana jako roślina pokarmowa w Peru. Następnie jej uprawa została rozpowszechniona w Ameryce Południowej i Ameryce Środkowej. Zielone strąki i nasiona nadają się na konserwy. Aktualnie uprawiana w obszarach tropikalnych i subtropikalnych Ameryki, Afryki i Azji.Fasola wielokwiatowa
/fasola pnąca, fasola turecka, piękny Jaś, szablak/
Phaseolus coccineus
/syn. Phaseolus multiflorus/
- jednoroczna roślina pochodząca z Ameryki Południowej. Roślina dwuletnia lub bylina. Rośnie szybko, wyrasta do 3-4 m. Liście 3 listkowe, duże i intensywnie zielone. Kwiaty drobne czerwone lub białe. Kwitnie od czerwca do października. Strąki brunatnawe lub czerwonawobrunatne, są jadalne. W strąku znajduje się od 3 do 5 nasion, gładkich i długości do 25 mm. Nasiona są nerkowate, białe, czarne albo czerwone z czarnymi lub brązowymi plamkami, jadalne.
zdj. 1 - nasiona
Fasola zwykła
Phaseolus vulgaris
- pochodzi z tropikalnych obszarów Ameryki. Jednoroczna roślina, uprawiana powszechnie w ogrodach warzywnych na nasiona (35% białka) lub jako tzw:. fasola szparagowa, gdy zużytkowuje się z niej zielone strąki. Kwiaty są białe, żółte, rzadziej lila lub fioletowe, zebrane po 2-10 w grona w kątach liści. Wyróżnia się wśród tego gatunku podział na dwie zasadnicze odmiany ze względu na pokrój rośliny: forma tyczna (var. communis) i forma krzaczastą (var. nanus). Odmiany tyczne fasoli zwykłej mają długie wijące się łodygi. Liście trójlistkowe, kwiaty w małej ilości gronach, duże nerkowate nasiona.Odmiany
Fasola wielokwiatowa "Albiflora"
- odmiana tyczna, o kwiatach białych.Fasola wielokwiatowa "Bicolor"
- odmiana tyczna, o kwiatach biało-czerwonych.Fasola wielokwiatowa "Felicia"
- odmiana karłowa, średnio wczesna i bardzo plenna.Fasola wielokwiatowa "Piękny Jaś"
- odmiana tyczna, średnio plenna, dość późna. Strąki dojrzewają stopniowo, aż do przymrozków. Strąki niedojrzałe są zielone, w miarę dojrzewania brunatnieją. Strąk dojrzały jest krótki, bardzo szeroki, spłaszczony. Nasiona suche i duże, białe, nerkowate, spłaszczone. Odmiana uprawiana na tzw. suche ziarno.Fasola zwyczajna "Atlas"
- odmiana tyczna, żółtostrąkowa. Jest to odmiana średnio wczesna. Strąki są płaskie i mają małą zawartość włókna. Rośliny są podatne na antraknozę.Fasola zwyczajna "Juliska"
- odmiana węgierska, tyczna, żółtostrąkowa. Rośliny są plenne, o strąkach dłuższych niż u odmiany fasoli zwykłej "Mamut". Strąki są kremowożółte. Odmiana charakteryzuje się dość dużą odpornością na bakteriozy i mozaikę. Rośliny uprawiane jako odmiana szparagowa.Fasola zwyczajna "Kama"
- odmiana wczesna, polska, tyczna, zielonostrąkowa. Rośliny są średnioplenne. Strąki są proste, równomiernie dojrzewające. Nasiona suche, białe i lekko spłaszczone. Odmiana odporna na antraknozę. Rośliny uprawiane jako odmiana szparagowa.Fasola zwyczajna "Mamut"
- odmiana tyczna, żółtostrąkowa. Odmian bułgarska, bardzo plenna i późna. Niedojrzałe strąki są jasnożółte, średnio długie, szerokie, proste. Nasiona suche są szarobrązowe z białym znaczkiem, kulistojajowate. Okres wegetacji trwa od 92 do 100 dni, licząc od siewu do pierwszego zbioru. Odmiana wrażliwa na antraknozę i bakteriozę. Rośliny uprawiane jako odmiana szparagowa.
 |
 |
|
© 1999 Copyright by Sławomir Sudnik