Opis ogólny

Wymagania

Gatunki

Odmiany

Opis ogólny

Rodzaj ten obejmuje około 10 gatunków występujących w Europie, w centralnej i wschodniej Azji, Afryce Północnej i na Wyspach Kanaryjskich. W Polsce, w stanie naturalnym występuje tylko 1 gatunek - bluszcz pospolity Są to zimozielone krzewy o zdrewniałej łodydze. Bluszcze to pnącza samoczepne, jeśli spotkają na swojej drodze podporę to zaczynają się wspinać. Najczęściej są to mury, drzewa, kamienie, do których przyczepia się korzonkami przybyszowymi. Wzrost po korze drzew nie przeszkadza im, ponieważ korzonki bluszczu wrastają tylko w szpary kory. Jeśli bluszcz nie napotka żadnych podpór, to płoży się po ziemi. Stare okazy bluszczu mogą zakwitnąć, ale kwiaty nie są atrakcyjne. Najważniejszą zaletą bluszczu jest jego zdolność do dobrego wzrostu w najbardziej zacienionych miejscach. Bluszcz rośnie powoli. Liście zimozielone, skórzaste i lśniące. Dzięki gęsto osadzonym liściom, układającym się mozaikowo bluszcz nadaje się do zasłonięcia mało efektownych ścian. Dzięki tym wszystkim cechom jest jednym z najczęściej rozpowszechnionych pnączy.

Wymagania

• Stanowisko

  	Rośnie dobrze na stanowiskach o różnej intensywności światła.

• Wymagania glebowe

  	Nie jest specjalnie wybredny co do gleby, chociaż zdecydowanie woli próchniczne i stale wilgotne. Najlepiej rozwija się na glebach żyznych i wapiennych.

• Wymagania cieplne

  	Bluszcz może zmarznąć w surowe zimy, szczególnie gdy rośnie jako pnącze, bo jako roślina płożąca jest zwykle dobrze przykryty śniegiem. Ważne jest również obfite podlewanie przed zimą, ponieważ bluszcz nie traci liści.

• Cięcie

  	Nie wymaga cięcia, ponieważ najładniej wyglądają rośliny o naturalnym pokroju.

• Rozmnażanie

  	Rozmnażać można wegetatywnie, z sadzonek pędowych lub przez odkłady.

• Inne

  	Jest odporny na zanieczyszczenia powietrza.

Gatunki

• Bluszcz irlandzki

  Hedera hibernica

  /syn. Hedera helix var. hibernica./

  - gatunek płożący się. Pochodzi z Irlandii. Liście zielone, cienkie, matowe, zwykle 5 klapowe. Liście dość duże mające do 15 cm długości, a ogonki liściowe do 20 cm długości. Pędy i liście owłosione. Kwitnie od września do października. Kwiaty pachnące, w kulistych kwiatostanach. Roślina zimozielona. Nadaje się jako roślina okrywowa i na elewacje, murki.

• Bluszcz kanaryjski

  Hedera canariensis

  - gatunek o dość dużych, biało-pstrych liściach i lekko czerwonawych ogonkach liściowych i pędach. Jest rośliną ciepłolubną, z tego powodu nadaje się tylko do uprawy jako pnącze doniczkowe, w mieszkaniu lub szklarni.

• Bluszcz kolchidzki

  Hedera colchica

  - występuje od północnej Turcji, aż po Iran. Charakteryzuje się dużymi liśćmi, większymi niż bluszcz pospolity. Liście są ciemnozielone i sztywne. Kwiaty i owoce podobne do bluszczu pospolitego. Mniej wytrzymały na mróz niż bluszcz pospolity. Roślinę tę stosuje się głównie jako roślinę okrywową. Niektóre odmiany tego bluszczu stosowane są jako ozdobne pnącza.

• Bluszcz Pastuchowa

  Hedera pastuchovii

  - dziko rośnie w centralnej Azji, m.in. na terenach południowych republik dawnego Związku Radzieckeigo. Gatunek, obok bluszczu kolchidzkiego i oczywiście bluszczu pospolitego nadaje się do uprawy gruntowej w Polsce. Bluszcz ten podobny jest do bluszczu kolchickego.

• Bluszcz pospolity

  Hedera helix

  - w stanie naturalnym rozpowszechniony jest w Europie, na Kaukazie, w Azji Mniejszej i północnym Iranie. Zawleczony został również do Ameryki Północnej. W Polsce bluszcz dziko rosnący występuje głównie w lasach liściastych, podlega całkowitej ochronie. Najliczniej występuje u nas na zachód od Wisły. Wspina się na wysokość do 25 m. Obwód pędów starych okazów sięga czasem 60-70 cm. Młode pędy są szare, gwiazdkowato owłosione, starsze nagie z licznymi korzeniami przybyszowymi, pełniącymi funkcję czepną.

  zdj. 1 - liście na pędach kwiatowych

  zdj. 2 - liście na pędach nie owocujących

  Liście bluszczu wykazują wyraźną zmienność kształtu (heterofilia), na pędach młodych, nie owocujących 3-5 klapowe, długości 4-10 cm, z wierzchu ciemnozielone i błyszczące, od spodu jaśniejsze (zdjęcie 2). Natomiast na pędach kwiatowych są jajowate, całobrzegie i na wierzchołku zaostrzone (zdjęcie 1).
  Kwiaty są niepozorne, drobne, żółtawozielone, pięciokątne, zebrane w kuliste baldachy, rozwijają się we wrześniu-październiku. Bluszcz zakwita pierwszy raz w 8-10 roku życia. Chętnie są odwiedzane przez pszczoły, trzmiele i muchowate.
  
  

  zdj. 3 - dojrzewające owoce w m-cu marcu

  Owoce są kuliste, granatowoczarne lub czarne, średnicy około 0,6 cm, dojrzewają w kwietniu-maju następnego roku. W jednym owocu znajduje się od trzech do pięciu nerkowatych, trójkanciastych nasion. Bluszcz stosowany był wcześniej leczniczo, albowiem w liściach i jagodach zawarta jest saponina.
  Bluszcz znakomicie nadaje się do np:. okrywania ścian, osłaniania gleby pod drzewami, osłaniania altan itd. Bluszcz pospolity można wykorzystać dodatkowo jako pnącze doniczkowe do dekoracji wnętrz mieszkalnych. Jest bardzo łatwy w uprawie w pomieszczeniach zamkniętych.

Odmiany

1. Bluszcz kanaryjski "Gloire de Marengo"

   - odmiana o liściach osiągających nawet 20 cm szerokości. Liście zielone, lśniące posiadają kremowo-białe i srebrnoszare plamy.

2. Bluszcz kolchidzki "Dentata Variegata"

   - plamiste, zielonobiałe, duże liście.

3. Bluszcz kolchidzki "Sulphur Heart"

   - liście rozmiarem podobne do gatunku, jaśniejsze z lekkim przbarwieniem na żółto pośrodku liścia.

4. Bluszcz Pastuchowa "Ann Ala"

   - liście zielone, ubarwieniem podobne jak u bluszczu pospolitego, o kształcie podłóżnym, trójkątnym.

5. Bluszcz pospolity "Arborescens"

   - odmiana która się nie pnie, lecz tworzy piętrowy, kulisty krzew.

6. Bluszcz pospolity "Bruder Ingobert"

   - liście średniej wielkości, białe, z zielonymi wcięciami od brzegu liścia i przy nerwie głównym.

7. Bluszcz pospolity "Congesta"

   - odmiana mająca pionowe, nie pnąca się łodygi. Liście są gęsto osadzone w rzędach, na łodygach. Odmianę tę można sadzić w ogródkach skalnych.

8. Bluszcz pospolity "Conglomerata"

   - liście zielone, małe, kształtu sercowego.

9. Bluszcz pospolity "Crispy"

   - liście zielone, małe, powcinane.

10. Bluszcz pospolity "Dentata Variegata"

    - odmiana o dużych liściach, biało obrzeżonych.

11. Bluszcz pospolity "Erecta"

    - odmiana znacznie słabiej rosnąca od typu. Liście mniejsze, pędy wyprostowane.

12. Bluszcz pospolity "Glacier"

    - liście mają obrzeże w postaci białego paska. Roślina wytwarza długie pędy.

13. Bluszcz pospolity "Goldheart"

    - złocistożółta plamka na każdym liściu, odmiana wrażliwsza na mrozy.
    
    

    zdj. 4 - liść odmiany "Goldheart"

14. Bluszcz pospolity "Harald"

    - odmiana pstrolistna. Liście są ciemnozielone z białymi plamami występującymi od brzegu liści.

15. Bluszcz pospolity "Hibernica"

    - silnie rosnące pnącze o wyjątkowo dużych liściach.

16. Bluszcz pospolity "Ivalace"

    - liście błyszczące, ciemnozielone, postrzępione na kształt pięcioramiennej gwiazdy.

17. Bluszcz pospolity "Königer"

    - liście są mocno powcinane, zielone.

18. Bluszcz pospolity "Little Diamond"

    - liście małe, brzegi liści przebarwione na biało.
    
    

    zdj. 5 - liść odmiany "Little Diamond"

19. Bluszcz pospolity "Minima Luzzi"

    - liście są nakrapiane na biało i żółto.

20. Bluszcz pospolity "Ovata"

    - odmiana botaniczna o owalnych, zielonych liściach.

21. Bluszcz pospolity "Pedata"

    - odmiana o małych liściach.

22. Bluszcz pospolity "Procumbens"

    - odmiana botaniczna o liściach zielonych, silnie rosnąca. Liście gęściej osadzone niż u gatunku.

23. Bluszcz pospolity "Sagittifolia" /Koeniger's Auslese/

    - odmiana pochodząca z Anglii. Niektóre okazy mają kremowe przebarwienia na brzegach liści.

24. Bluszcz pospolity "Spetchley"

    - liście bardzo małe, z kształtu przypominają literę T.

25. Bluszcz pospolity "Sulphur Heart"

    - liście duże, kształtu trójkątnego, z nieregularnymi, żółtymi przebarwieniami na całym liściu.

26. Bluszcz pospolity "Tenerife"

    - liście małe, brzegi liści przebarwione na biało.

27. Bluszcz pospolity "Thorndale"

    - ma dosyć duże ciemnozielone liście z jaśniejszym unerwieniem. Odmiana silnie rosnąca i dobrze krzewiąca się. Odmianę te można stosować jako roślinę okrywową. Jest odmianą średnio odporną na mróz.

28. Bluszcz pospolity "Triloba"

    - liście mają barwę purpurowo-zieloną z białymi żyłkami, trójklapowe.

© 1999 Copyright by Sławomir Sudnik